فعالیت های غلامرضا مین باشیان
بیست و هشتم آبان 1394

مقالات - موسیقی موج

 

غلامرضا خان مین‌باشیان معروف به "سالار معزز"، موسیقی‌دان و رهبر ارکستر نظامی بود. وی در سالهای ۱۲۴۰ تا ۱۳۱۴ زندگی می کرد.

 

سالار معزز در سال ١٢٤٠ خورشیدی در تهران متولد شد.

 

پدرش، نصراللَّه خان وقتى استعداد فرزند را در زمینه موزیک دریافت، او را به شعبه موسیقى دارالفنون که تحت ریاست لومر فرانسوى اداره می شد سپرد. وی در آن مدرسه به تحصیل پرداخت و پس از فراغت از تحصیل به تعلیم درهمانجا گمارده شده و سمت معاونی لومر را یافت. سپس به منظور تکمیل تحصیلات خود به روسیه سفر کرد و در کنسرواتوار پطرزبورگ، در کلاس ریمسکى کورساکوف موسیقیدان بزرگ روس به تحصیل پرداخت.

 

پس از مراجعت به ایران، ابتدا در بریگاد قزاق که تحت نظارت فرماندهان روس بود کار کرد و ریاست دسته‏ هاى موزیک آنجا را داشت. هنگام نهضت مشروطیت از دسته قزاق بیرون آمد و به فرانسه رفت. پس از مراجعت از فرانسه با درجه‏ ى سرتیپى به ریاست کل دسته‏ هاى موزیک نظام ایران (دسته‏ ى موزیک ژاندارمرى، نظمیه، نصرت و گارد) منصوب شد. در سال ١٣٠٠، اداره موزیک ارتش را تأسیس کرد و با مدیریت و انضباط خویش، به کار ارکستر نظام سر و صورت بخشید و شاگردانى شایسته تربیت کرد.

 

شعبه‏ ى موزیک دارالفنون که سالار معزز خود در آن تحصیل کرده بود، در سال ١٢٩٧ تفکیک شد و به نام «مدرسه موزیک» جزئى از واحدهاى وزارت معارف درآمد و این آغاز دوران جدید آموزش موسیقی علمی و یا تولد هنرستان موسیقی بود. این مدرسه تا سال ١٣٠٧ زیر نظر سالار معزز و فرزندش نصرالسلطان اداره می شد و پس از آن تحت ریاست کلنل علینقى وزیرى درآمد.

 

مین‏ باشیان مانند سلطان حسین خان هنگ‏ آفرین از موسیقیدانى بود که علاوه بر تخصص در رشته خویش (موزیک نظام) به موسیقى ایرانى نیز وارد بود و از اولین کسانى نیز هست که موسیقى ایران را به نت اروپایى نوشت و انتشار داد.


سالار معزز در مدت خدمت خویش، اقداماتى در خور توجه انجام داد که فهرست ‏وار از آن جمله‏ اند:

 

- ترجمه سه کتاب هماهنگى (هارمونى)

- سازشناسى و ارکسترشناسى با معاضدت مزین‏ الدوله

- تدریس سازشناسى، هماهنگى، ارکسترشناسى، سلفژ، دیکته موسیقى، تعلیم سازهاى بادى موسیقى نظامى و تهیه جزوه‏ هایى در این موارد که به چاپ نرسیده است.

- ساختن سرودهاى مهیج و پرشور که مشهورترین آنها به نام «سلام رسمى دولت ایران»

 

لازم به تذکر است که سالار معزز از مجرب‏ترین و معتبرترین افراد در ساختن سرود بود و اولیاى مدارس، وزارت فرهنگ، ارتش و مؤسسات دیگر هر وقت نیاز به سرودى داشتند به او مراجعه می کردند.


سالار معزز، علاوه بر موسیقى نظام که رشته تخصصى‏ی اش بود، توجه خاصى به موسیقى ایران داشت و برعکس موسیقیدانهاى تحصیل کرده‏ نسل بعد، معتقد بود که باید موسیقى ایرانى را نیز شناخت. وى چند سالى را نزد اساتید مشهور زمان، تار نواخت و با ردیف موسیقى ایران آشنا شد.

 

او از اولین کسانى است که روى پیانو سعى داشت این نواها را اجرا کند. و از آنجا که کوک پیانو در حالت استاندارد و بین‏ المللى خود فاقد فواصل مخصوص موسیقى ایرانى است، وى خود کوک پیانو را تغییر می داد و نوازندگى می کرد.

 

سالار معزز اقدام به نوشتن دستگاه ماهور کرد و حسین‏ خان هنگ‏ آفرین نوازنده‏ ى مشهور ویولن و سه‏ تار که خود از اعضاى دسته‏ ى موزیک نظام بود آن را روى ویولن نواخت.

 

غیر از این، سالار معزز قسمتى از درآمد آواز اصفهان، پیش‏ درآمد و تصنیف آن را براى پیانو نوشته که آن نیز چاپ شده است. قطعه‏ ى دیگرى به نام فانتزى ماهور و تنظیم آهنگهاى رکن‏ الدین مختارى نیز از آثار اوست. وى در سال ١٣١٤ رخت از این جهان فانى بربست.

 

 

منابع :

روابط عمومی هنرستان موسیقی پسران 

ویکی پدیا